Achillespees-tendinopathie is een veelvoorkomende aandoening die zich kenmerkt door lokale, belastingafhankelijke pijn van de achillespees. Met een incidentie van ongeveer 2–3 per 1.000 volwassenen per jaar en een hoge prevalentie in sportende populaties, is dit een aandoening die iedere (sport)fysiotherapeut regelmatig op de praktijk treft. Toch blijkt de klinische praktijk weerbarstig: de prognose is wisselend, de behandelopties zijn talrijk en de bewijskracht voor veel interventies is laag. Reden genoeg om de richtlijn ‘Achillespees-tendinopathie’ (Vereniging voor Sportgeneeskunde, 2020) er eens goed bij te pakken.
1. Twee subtypes: midportion en insertie
De richtlijn onderscheidt twee subclassificaties op basis van locatie en geobserveerde pathologie:
- Midportion achillespees-tendinopathie: gelokaliseerd > 2 cm boven de aanhechting van de achillespees op het os calcaneum. Betreft een geïsoleerde tendinopathie van het middendeel.
- Insertie achillespees-tendinopathie: gelokaliseerd binnen de eerste 2 cm van de insertie. Kan gepaard gaan met een Haglund-morfologie van de calcaneus en/of bursitis retrocalcaneï.
Dit onderscheid is klinisch relevant, omdat er een verschil in prognose lijkt te bestaan bij conservatieve behandeling. Bij insertie-tendinopathie speelt compressieve belasting op de pees een prominentere rol, wat directe gevolgen heeft voor de belastingopbouw in de oefentherapie (zie sectie 4).
2. Diagnostiek van achillespees-tendinopathie: klinisch en gericht
De diagnose achillespees-tendinopathie is op klinische gronden te stellen. Beeldvorming is initieel niet geïndiceerd als het klachtenpatroon aan alle vier diagnostische criteria voldoet. De richtlijn hanteert voor beide subtypes de volgende criteria:
Midportion
- Symptomen gelokaliseerd 2–7 cm proximaal van de achillespees-insertie.
- Pijnlijke achillespees-midportion in relatie tot (sport)belasting.
- Lokale zwelling van de achillespees-midportion (kan afwezig zijn bij kortdurend bestaande klachten).
- Pijn bij lokale palpatie van de achillespees-midportion.
Insertie
- Symptomen gelokaliseerd in de eerste 2 cm van de achillespees-insertie.
- Pijnlijke insertie in relatie tot (sport)belasting.
- Lokale zwelling ter hoogte van de insertie (kan afwezig zijn bij kortdurend bestaande klachten).
- Pijn bij lokale palpatie van de achillespees-insertie.
Wanneer overweeg je wél beeldvorming?
Overweeg een röntgenfoto van de calcaneus, echografie of MRI van de enkel indien: (1) het klachtenpatroon niet binnen alle vier diagnostische criteria valt, (2) er sprake is van een onverwachte progressie of verandering in het klachtenpatroon tijdens follow-up, of (3) een operatieve ingreep wordt overwogen.
Denk aan relevante comorbiditeiten en differentiaaldiagnosen
De richtlijn benadrukt dat bij de klinische diagnose altijd moet worden nagedacht over onderliggende oorzaken en co-pathologieën. Een paar praktisch relevante punten:
- Overweeg verwijzing naar een reumatoloog bij insertie-tendinopathie in combinatie met aangetoonde spondylartritis of een verdenking daarop (chronische lage rugklachten < 45 jaar of psoriasis).
- Overweeg verwijzing naar een internist bij midportion-klachten in combinatie met (verdenking op) familiaire hypercholesterolemie (FH) — xanthomen langs de achillespees zijn een klassiek klinisch teken van FH.
- Houd rekening met de brede differentiaaldiagnose voor posterieure enkelklachten, waaronder paratenonitis, os trigonum-problematiek, bursitis, peesruptuur en referred pain vanuit de lumbosacrale wervelkolom.
3. Risicofactoren: wat weten we echt?
De bewijskracht voor de meeste risicofactoren is zeer laag. De richtlijn concludeert dat voor bijna alle onderzochte factoren de associatie met het ontstaan van achillespees-tendinopathie niet met zekerheid klinisch relevant was (odds ratio < 2,0). Toch zijn er een aantal factoren die de werkgroep als relevant beschouwt:
Sterkste risicofactor: voorgeschiedenis van tendinopathie onderste extremiteit
In drie onderzoeken is een doorgemaakte tendinopathie van de onderste extremiteit als significante risicofactor geïdentificeerd — de associatie was klinisch relevant of bijna klinisch relevant. Combineer dit met een (geplande) toename van de trainingsbelasting, dan is het risico op het ontwikkelen van achillespees-tendinopathie het hoogst. Dit is de populatie waarbij preventieve begeleiding het meest zinvol is.
Fluoroquinolonen (met name ofloxacine)
Ofloxacine lijkt als enige antibioticum binnen de fluoroquinolon-groep geassocieerd met een circa tienmaal verhoogd risico op het ontwikkelen van achillespees-tendinopathie ten opzichte van andere antibiotica. Bredere literatuur toont ook een associatie tussen de gehele fluoroquinolon-groep en achillespeesruptuur. De richtlijn beveelt aan om fluoroquinolonen te vermijden als effectieve alternatieven beschikbaar zijn, zeker bij patiënten met een reeds verhoogd risico.
Verminderde kracht van de kuitspieren (m.n. m. soleus)
Een verminderde kuitspiersterkte is mogelijk een risicofactor. Recentere data suggereren dat met name krachtsverlies van de m. soleus is geassocieerd met het ontstaan van achillespees-tendinopathie. Dit is niet alleen relevant voor preventie, maar ook voor de richting van de oefentherapie (zie sectie 4).
Trainingsbelasting in het winterseizoen
Training gedurende het winterseizoen lijkt geassocieerd met een verhoogd risico, vergeleken met zomertraining. De klinische relevantie is onduidelijk, maar de richtlijn adviseert het dragen van voldoende warme kleding als eenvoudig en kosteloos preventief advies voor risicogroepen.
Wat wordt niet geadviseerd als preventieve interventie?
De richtlijn is helder: er is geen bewijs voor het preventieve effect van schokabsorberende schoenen, warming-up, rekoefeningen of de specifieke trainingsopbouw (volume versus intensiteit). Deze interventies hoeven niet te worden geadviseerd met als doel het voorkomen van achillespees-tendinopathie.
4. Behandeling: stappenplan van de richtlijn achillespees-tendinopathie
De richtlijn hanteert een duidelijk gestapeld behandelbeleid. Hieronder het overzicht:

Stap 1 — Eerste lijn: educatie, belasting en oefentherapie
De richtlijn is duidelijk: start met een actieve behandeling en doe dit in samenspraak met de patiënt. De initiële behandeling bestaat altijd uit drie componenten:
1. Patiënteducatie
- Uitleg over de aandoening en het pathologisch continuüm (reactief → disrepair → degeneratief).
- Uitleg over de prognose: het merendeel herstelt, maar langdurige klachten (jaren) zijn mogelijk.
- Pijneducatie: normaliseer de relatie tussen pijn en weefselschade; pijn is geen contra-indicatie voor bewegen.
2. Belastingadviezen
- Tijdelijk staken van provocerende (sport)belasting.
- Tijdelijk vervangen door niet-provocerende belasting (bijv. zwemmen, fietsen — zie sectie 5).
- Geleidelijke opbouw van de (sport)belasting.
- Gebruik een NRS 0–10 pijnschaal om de belasting te monitoren en aan te passen.
3. Opbouwende krachtoefeningen van de kuitspieren — minimaal 12 weken
Het meeste onderzoek is verricht naar excentrische oefentherapie, maar de richtlijn stelt dat ook concentrische, isotone (concentrisch + excentrisch gecombineerd) en Heavy Slow Resistance (HSR) training effectieve opties zijn. De keuze dient afgestemd te worden op de individuele patiënt, waarbij motivatie, tijdsbelasting, pijnmonitoring en beschikbaarheid van faciliteiten een rol mogen spelen.
Specifiek aandachtspunt bij insertie-tendinopathie
Bij insertie-tendinopathie spelen compressieve krachten een cruciale rol in het klachtenonderhoud. De richtlijn adviseert om de oefeningen initieel uit te voeren vanaf een vlakke ondergrond (niet van een traptrede). Dit voorkomt excessieve dorsaalflexie, die compressie op de insertie vergroot.
Pijnmonitoring tijdens oefentherapie
De richtlijn refereert aan het pain monitoring model van Silbernagel (2007): oefeningen worden bij voorkeur uitgevoerd met een pijnscore van 0–5 op een NRS 0–10. De pijn direct na de belasting en de volgende ochtend dient aanzienlijk afgenomen te zijn. Klachten die binnen deze grenzen vallen, zijn geen reden om de belasting te staken.

Stap 2 — Aanvullende opties bij onvoldoende effect na ≥ 3 maanden
Indien na minimaal 3 maanden adequate oefentherapie en belastingadviezen onvoldoende verbetering is opgetreden, kunnen de volgende aanvullende behandelingen worden overwogen — altijd in combinatie met oefentherapie en na gezamenlijke besluitvorming:
- Extracorporale shockwave therapie (ESWT): de richtlijn beschouwt ESWT als een zinvolle aanvullende optie. Bij onvoldoende effect na een initiële sessie kunnen maximaal 5 sessies worden overwogen. ESWT kan in de initiële fase leiden tot tijdelijke toename van klachten — informeer de patiënt hierover.
- Andere passieve modaliteiten: nachtspalk, inlays, collageensupplementen, ultrageluid, frictiemassage, lasertherapie en lichttherapie. De bewijskracht is laag tot zeer laag voor elk van deze interventies afzonderlijk.
- Injectiebehandelingen: injecties met polidocanol, lidocaïne, autoloog bloed, PRP, stromale vasculaire fractie, hyaluronzuur, prolotherapie of een high-volume injectie, en acupunctuur. De richtlijn concludeert dat geen enkel injectietype superieur is aan de andere. Risico op infectie en peesruptuur bij ongecontroleerd gebruik.
Wees terughoudend met:
- NSAID’s: lage bewijskracht, mogelijke negatieve effecten op peesweefsel.
- Corticosteroïdinjecties: peritendineuze corticosteroïdinjecties hebben geen effect bij midportion achillespees-tendinopathie, zijn ongunstig op de lange termijn en verhogen het risico op peesruptuur bij herhaald gebruik.
Stap 3 — Operatieve behandeling: uitzonderlijk en laat
Overweeg een operatieve ingreep uitsluitend bij patiënten die niet herstellen na minimaal 6 maanden actieve conservatieve behandeling. Operatieve behandeling is gericht op het verwijderen van degeneratief peesweefsel en het stimuleren van een herstelrespons. De kwaliteit van de chirurgische evidence is laag; operatie is een uitzonderingsgeval en geen standaardoptie.
5. Leefstijl, werk en sport: de ACWR als praktisch hulpmiddel
Een van de meest praktisch toepasbare handvatten uit de richtlijn is het gebruik van de Acute:Chronic Workload Ratio (ACWR) voor de monitoring van trainingsbelasting. Hoewel de ACWR niet specifiek gevalideerd is voor achillespees-tendinopathie, is er vanuit de sportliteratuur (rugby, voetbal, cricket, duursport) bewijs dat het algemene blessurerisico significant toeneemt wanneer de acute belasting meer dan 1,5× de chronische belasting (gemiddelde afstand afgelopen 4 weken) bedraagt.
Praktisch voorbeeld: als een patiënt de afgelopen 4 weken gemiddeld 10 km per week heeft hardgelopen, dan neemt het risico op een (recidief)blessure significant toe bij een belasting van meer dan 15 km in de eerstvolgende week.
Alternatieve belasting bij midportion versus insertie-tendinopathie
- Midportion: zwemmen, fietsen, crosstrainer en wandelen zijn over het algemeen minder provocerend.
- Insertie: zwemmen en fietsen zijn de meest geschikte alternatieven. Crosstrainer en wandelen veroorzaken diepere dorsaalflexiehoeken, die compressie op de insertie vergroten.
6. Prognose: eerlijk en genuanceerd communiceren
De richtlijn adviseert nadrukkelijk om patiënten eerlijk te informeren over de prognose. Op basis van de beschikbare literatuur:
- Bij patiënten met midportion achillespees-tendinopathie houdt 23–60% na 2–5 jaar nog persisterende klachten. Na 10 jaar is dat percentage gedaald, maar 37% rapporteerde in één studie (Johannsen, 2018) nog enige mate van pijn en functionele beperking.
- Bij nieuw ontstane klachten (korter dan 2 maanden) lijkt de prognose gunstiger — na 1 jaar had 32% van de hardlopers met een acute achillespeesklacht nog persisterende klachten.
- Bij insertie achillespees-tendinopathie ontbreekt voldoende literatuur voor harde uitspraken over het percentage patiënten met persisterende klachten na > 1 jaar.
- De meerderheid van de sporters keert terug naar sport, maar het is onbekend of dit op het oorspronkelijke niveau is en klachtenvrij.
- Er is een verhoogde kans (9–43%) op het ontwikkelen van klachten aan de contralaterale zijde binnen 5 jaar.
De VISA-A als uitkomstmaat
De richtlijn beschouwt de VISA-A als de primaire uitkomstmaat. De gemiddelde VISA-A score varieert bij lange termijn follow-up (2–10 jaar) tussen de 66 en 99 punten voor midportion-tendinopathie. Een score van 60 punten of hoger wordt door sporters als acceptabel symptoomniveau (PASS – Patient Acceptable Symptom State) beschouwd. De VISA-A score is sterk contextafhankelijk: een score van 60 kan voor een inactieve patiënt voldoende zijn, terwijl een sporter met dezelfde score mogelijk nog ver verwijderd is van zijn of haar doelen.
7. Recidiefpreventie: niet te vroeg, niet te snel
Een te vroege terugkeer naar provocerende sportbelasting is een belangrijke risicofactor voor een recidief. Uit onderzoek bij professionele voetballers bleek dat een terugkeer naar sport binnen 0–10 dagen na de klachten geassocieerd was met een recidiefkans van 31%, vergeleken met 13% bij een hersteltijd van meer dan 10 dagen. De richtlijn stelt: reken in maanden, niet in dagen of weken, als richtlijn voor terugkeer naar volledige symptoomvrije sportbelasting.
De richtlijn adviseert verder op basis van expert opinion om isotone krachtoefeningen van de kuitspieren te continueren na het symptomatische herstel. Een frequentie van driemaal per week wordt als richtlijn gehanteerd, of de oefeningen worden geïncorporeerd in de reguliere trainingen. Over de exacte duur kan de richtlijn geen uitspraken doen; levenslang onderhoud is niet uitgesloten als effectief.
- Stel de diagnose klinisch. De vier criteria zijn betrouwbaar en beeldvorming is initieel niet nodig.
- Onderscheid midportion van insertie — het heeft directe consequenties voor de oefenstrategie (vlakke ondergrond bij insertie, geen plantairflexie-hangende positie in de beginfase).
- Start met patiënteducatie, belastingadviezen en krachtoefeningen. Niet minder dan 12 weken.
- Gebruik de NRS pijnschaal als werkbaar instrument: 0–5 is acceptabel, pijn daalt naar basislijn de volgende ochtend.
- Wees terughoudend met corticosteroïdinjecties — de richtlijn is hier expliciet negatief over bij midportion-tendinopathie.
- Wees eerlijk over de prognose: een substantiële subgroep houdt langdurig klachten. Stel realistische verwachtingen.
- Denk altijd aan onderliggende pathologie: spondylartritis, FH, medicatiegebruik (fluoroquinolonen).
Deze blog is gebaseerd op: Richtlijn Achillespees-tendinopathie (Vereniging voor Sportgeneeskunde, 2020). Gepubliceerd in de Richtlijnendatabase, richtlijnendatabase.nl. Publicatiedatum: 18-09-2020.
Aanvullende noot (niet afkomstig uit de richtlijn):
De verwijzing naar het verband tussen m. soleus-krachtverlies en achillespees-tendinopathie is mede gebaseerd op onderzoek van O’Neill et al. (2019), geciteerd in de richtlijn (O’Neill, 2019a). De ACWR-methodiek is beschreven in de richtlijn, maar de effectiviteit ervan specifiek voor achillespees-tendinopathie is niet onderzocht; de richtlijn verwijst hiervoor naar studies in andere sporten (Gabbett, 2016; Johnston, 2018; Bowen, 2019; Hulin, 2014; 2016). De aanbeveling over het continueren van isotone krachtoefeningen ter recidiefpreventie is gebaseerd op expert opinion van de richtlijnwerkgroep, niet op RCT-data.




